Vuur

Natuur & technologie. Gevoelsmatig denk je misschien aan een contradictie, maar in de praktijk blijken ze heel dicht bij elkaar te liggen. Wie zich buigt over de technologische ontwikkelingen van de afgelopen jaren, kan niet anders concluderen dan dat er veel toepassingen zijn ontwikkeld vanuit natuurlijke behoeften en daarbij aansluiten op natuurlijk gedrag. De nieuwe generatie smartphones worden bijvoorbeeld gekenmerkt door een intuïtieve interface, een interface die aansluit op onze natuurlijke manier van exploreren en controleren. En de social media als geheel sluiten aan op onze natuurlijke drijfveer om onderdeel uit te maken van groepen en de deelname aan de bijbehorende communicatie.

We kunnen veel leren van de natuur, maar andersom leert de natuur ook van ons. Beter gezegd: Onder invloed van het gedrag, de wensen en de behoeften van ons mensen, verandert dat wat wij beschouwen als ‘de natuur’. Zo oogt het Knarbos bij Lelystad, met z’n wilde ponies, als een natuurlijke oase, maar zonder de technologie van onder andere de baggermachines die tussen 1973 en 1975 het deel van de Zuiderzee droog legden, dat we nu kennen als de Flevopolder, was het Knarbos er niet geweest. Wat je met technologie cultiveert is allerminst van natuurlijke oorsprong en toch verwordt het al vrij snel tot ‘onderdeel van de natuur’.

Zo’n ‘daar-sta-je-niet-bij-stil’ voorbeeld als het Knarbos zet je aan het denken. Niet alleen ik, maar tal van technologen, sociologen en eveneens biologen worden regelmatig geconfronteerd met dit voer voor filosofen. De aanleiding voor dit artikel was het videoportret van Koert van Mensvoort dat ik aantrof op Frankwatching.com. In het artikel wordt verwezen naar het blog Next Nature, opgericht en mede bestierd door Van Mensvoort.

De natuur als model voor technologie

In zijn presentatie over ‘the next 5.000 days of the web’ haalt Kevin Kelly de menselijke hersenen aan, om aan de hand van dit model de intelligentie van het toekomstige internet uit te leggen. De presentatie is niet alleen erg boeiend (zie hieronder), maar laat ook zien dat we gewend zijn om te denken vanuit ons biologische systeem. Het is ook niet meer dan logisch dat we proberen om menselijke c.q. natuurlijke aspecten in het, steeds complexer wordende, technologische spectrum te vinden. We zijn continu op zoek naar een model waarmee we de mogelijkheden der technologie op een begrijpelijke manier kunnen overbrengen. Waarom zou je zoeken naar zo’n model als je zelf onderdeel bent van een complex systeem, aan de hand waarvan je prima het technologische heden en de toekomst kunt verklaren?

Zelf gebruik ik regelmatig modellen van moleculen om aan de hand daarvan de complexe social media uit te leggen. Er is iets universeels aan een molecuul en hoe elementen zich aan elkaar binden om tot nieuwe stoffen te komen. Het basisbegrip van scheikunde is ons, dankzij ons onderwijssysteem, met de paplepel ingegoten en een parallel met het binden en onthechten van moleculen behoeft daarom geen nadere uitleg. Net als dat iedereen begrijpt wat je bedoelt, als je zegt dat er ’chemie’ is tussen twee personen.

Terug naar de natuur(kunde)

We zitten met z’n allen in een fase van herwaardering van de oorspronkelijkheid en authenticiteit. De informatisering van de samenleving maakt deze dusdanig complex dat we snakken naar dingen die echt en basic zijn. Het credo is “Terug naar de natuur!” als het gaat om wat we consumeren en hoe we met de restanten van dit consumptiegedrag omgaan (cradle-to-cradle), maar ook als het gaat om het inkleuren van de toekomst en het uitleggen van anderen hoe we denken dat die toekomst er uit zal gaan zien.

Laten we daarbij niet vergeten dat de natuur nog lang niet in kaart is gebracht. Dan heb ik het niet alleen over vissen die zich in de diepten van de oceanen schuilhouden of spinnen die verstopt in het regenwoud hun habitat hebben, maar ook over alles wat er verder nog rest in het ons omringende heelal en complexe natuurkundige theorieën als de snaartheorie. Er liggen letterlijk nog tal van dimensies te wachten om verkend te worden en dankzij de voortschreidende technologische ontwikkelingen zoals cloud computing en de door Kelly geschetste geaggregeerde intelligentie, kunnen we wellicht binnen afzienbare tijd de overstap maken van een abstract denkmodel naar een daadwerkelijk concrete exploratie van de nog onbekende dimensies.

Noodgedwongen herontdekken we onze oorsprong. We hebben een dusdanige nieuwe complexiteit gecreëerd dat het onszelf boven de pet groeit. Dat dwingt ons om terug te gaan naar onze eigen basis om daar tot de conclusie te komen dat alles wat we creëren voortborduurd op dat wat van origine zijn, namelijk complexe wezens in een leefomgeving die van zichzelf al veel complexer is dan de gemiddelde mens kan behapstukken. Het zal nog enige tijd duren voordat we dat daadwerkelijk begrijpen, maar de richting die we nu aanhouden wijst in alles die kant op.

Het lijkt eenvoudig om bij ieder vraagstuk, als antwoord te geven dat we zelf de oplossing zijn, maar toch: De mens is gecreëerd door de natuur en de technologie die de mens creërt daarmee eveneens. Deze technologie kan de natuur richting geven en anderzijds beïnvloeden, maar gezien haar oorsprong is het altijd de ene natuurkracht die de andere bestrijd, waarbij de mens ’slechts’ in het midden staat, totdat zij zich uiteindelijk bij dit gegeven neerlegt, dit weet te ontstijgen en daadwerkelijk begrijpt wat haar rol is. Daar zijn we nog lang niet, maar ooit komt er een generatie die niet anders weet. De grote vraag is: Wat volgt er dan? Vooralsnog zal niemand die vraag kunnen beantwoorden, maar het is geruststellend om je te beseffen dat het antwoord nu al ergens ligt te wachten om ontdekt te worden.